menu

Macht: een van de moeilijkste onderwerpen in onze samenleving
Datum: 7 april 2021
Categorie: Geen categorie
Macht: een van de moeilijkste onderwerpen in onze samenleving

Misschien vind jij het niet boeiend, maar voor mij is macht één van de meest interessante en  moeilijkste onderwerpen in onze samenleving. Macht is binnen de antropologie is een vanzelfsprekend onderwerp. Kijken naar wie de baas is en hoe de lijntjes lopen was voor een cultureel antropoloog in de binnenlanden van Afrika of Sumatra gesneden koek. Natuurlijk was en is het een thema waar ze naar keken. Maar hoe zit het dan in onze huidige samenleving? Nu wordt macht vaak bekeken als: wie ‘heeft’ het en wie niet. Maar klopt dat eigenlijk wel?

Laat ik eerlijk zijn. Voor mij is macht altijd al interessant geweest. Waarom? Omdat ik als jongste uit een gezin tegen 4 ouderen moest opboksen. En altijd naar wegen zocht om mijn eigen ding te doen zonder dat er iemand in m’n nek zat te hijgen.

  • Waarom werd ik niet serieus genomen als ik iets zei en mijn broer/zus wel?
  • Hoezo, is de baas de baas, ook over mijn werk? Hij weet toch helemaal niet wat ik doe?
  • Oh, en dan vergeet ik nog het feit dat ik vrouw ben en er in de loop van mijn leven vaak andere regels golden voor mij dan voor mijn echtgenoot, broer, vader en collega’s.

Een viertal vragen waar ik zo in de loop van mijn leven tegenaan gelopen ben en wat mijn nieuwsgierigheid naar Macht (en alles wat daar op lijkt) aangewakkerd heeft.

Als jij om je heen kijkt, welke zaken rondom macht vallen jou dan op? Laat het me hieronder weten.

 

Waarom is het zo moeilijk om over macht te praten?

 

Het is lastig om over macht, ranking, invloed, autoriteit, positie, politiek etc. te praten. Maar waarom is dit? De belangrijkste redenen zijn: ontkenning, macht is subtiel en daardoor niet goed zichtbaar en we hebben er geen oog voor/denken dat het niet belangrijk is.

 

Ontkenning

Ten eerste omdat wordt ontkend dat macht bestaat. In onze platte samenleving doen wij niet aan macht. Wij hebben een hekel aan ‘zonnekoningen’ en beschermen de slachtoffers van de macht van anderen. Wij doen er alles aan om gelijk te zijn aan anderen, en zelfs als het niet zo is, houden we hier stug aan vast. Wij strijden als Nederlanders voor onze egalitaire samenleving. Althans dat is het beeld dat wij van onszelf en onze samenleving hebben. En dit beeld houden we graag in stand.

Helaas is de werkelijkheid anders: de ongelijkheid tussen arm en rijk neemt weer toe. Mannen en vrouwen zijn in werkelijkheid helemaal niet zo gelijk als we wel denken. En ook mensen met een kleurtje of een andere (niet-westerse) achtergrond blijken gediscrimineerd te worden en hebben het niet gemakkelijk in onze samenleving van gelijken.

Door te erkennen dat macht bestaat en er over te praten, kunnen we er mee leren omgaan.

Macht is vaak heel subtiel en daarover praten is lastig.

Ik heb ooit bij een platte netwerkorganisatie gewerkt waar geen hiërarchie was. Klinkt op papier heel mooi en goed. Iedereen is gelijk, ieders inbreng wordt gewaardeerd. Iedereen had een rol of een taak. Niemand was iemand anders’ baas. Na de vaagheid van een gemeentelijke organisatie en de strakke hiërarchie van een logistieke dienstverlener trok deze moderne, vrije manier van werken mij aan. Hier kon ik mijzelf zijn en doen waar ik goed in ben/wat ik leuk vind.

Na één jaar ben ik gedesillusioneerd vertrokken. Bij een hiërarchie is tenminste helder wie de baas is, maar bij een netwerkorganisatie bleek macht een heel subtiel spel te zijn van pesten, coalities smeden en mensen uitsluiten. Bij zo’n organisatie hoort transparantie en duidelijkheid: dat ontbrak totaal. Later bleek dat het team waar ik werkte een rotte appel was in een verder gezonde organisatie. Maar mijn geloof in de gelijkwaardigheid van mensen had een behoorlijke deuk opgelopen.

Macht is vaak veel subtieler dan we denken. Het gaat meestal niet om een leider die bepaald dat we dingen moeten doen die we niet willen, zelfs tegen onze zin (een bekende definitie van macht). Nee, het gaat vaak om subtiele uitingen van macht, zoals pestgedrag, uitsluiting, negeren, etc. En dit gedrag vinden we op alle niveaus en bij iedereen.

We hebben een bepaald beeld van macht

 

We zien macht vaak als iets wat alleen van belang is voor mensen die in de politiek zitten of aan de top van de hiërarchische piramide bij een organisatie. Macht is voor gewone mensen niet belangrijk. Dat is het beeld dat we meestal van macht hebben. Machtspelletjes worden gespeeld door machthebbers, niet door gewone mensen.

Maar helaas klopt dit beeld niet. Zoals ik hierboven al aangeven kan je ook macht uitoefenen door te negeren of te pesten.

Een andere vorm van macht is de agenda bepalen. Waarover wordt gesproken en waarover vooral niet.

Schrijven hoe vrouwen er uit moeten zien of wat je aan hoort te hebben als je bij een bank werkt kan ook als macht gezien worden.

Macht zit in onze cultuur

 

Ons beperkte beeld van macht, waarbij een machthebber mensen iets kunnen laten doen, zelfs tegen hun zin, is té beperkt. Macht is vaak veel subtieler. Het gaat ook over welke onderwerpen in de krant komen, welke thema’s besproken worden bij een vergadering en wie we hoe vaak het woord geven.

Macht is wat mij betreft iets wat in onze cultuur zit. Macht kan cultuur vormgeven en cultuur geeft macht vorm.

meer nieuws & tips

'
Politiek als schouwtoneel

Politiek als schouwtoneel

Veel wat we doen in het dagelijks leven speelt zich af op een schouwtoneel. En er is veel aan gelegen om de façade op te houden die bij het toneel hoort. Hoe werkt dat in de politiek?