Datum: 9 juni 2021
Categorie: Cultuur - politiek
Dit is een belangrijk onderwerp en we praten er nooit over!
Over macht
Dit is een belangrijk onderwerp en we praten er nooit over!

Voor mij is macht, want daar heb ik het over, één van de meest interessante en moeilijkste onderwerpen in het leven. Kijken wie bovenop de apenrots zit, wie uit de krabbenmand gegooid wordt en hoe de hazen lopen kan ik, als antropoloog uren zoet mee zijn. Als het zo interessant is waarom hebben we het er dan zelden over?

Laat ik eerlijk zijn. Voor mij is macht altijd al interessant geweest. Waarom? Waarschijnlijk, omdat ik als jongste uit een gezin tegen 4 ouderen moest opboksen. En altijd naar wegen zocht om mijn eigen ding te doen zonder dat er iemand in m’n nek zat te hijgen.

Waarom werd niet serieus genomen wat ik zei en dat van mijn broer/zus wel? Hoezo, is de baas de baas, ook over mijn werk? Hij weet toch helemaal niet wat ik doe? Oh, en dan vergeet ik nog het feit dat ik vrouw ben en dat er in de loop van mijn leven vaak andere regels golden voor mij dan voor mijn echtgenoot, broer, vader en collega’s.

Dit zijn een aantal punten waar ik in de loop van mijn leven tegenaan gelopen ben en die mijn nieuwsgierigheid naar Macht (en alles wat daar op lijkt) aangewakkerd heeft.

Als jij om je heen kijkt, welke zaken rondom macht vallen jou dan op?

Waarom is het zo moeilijk hierover te praten?

 

Het is lastig om over macht, ranking, invloed, autoriteit, positie, politiek etc. te praten.

Maar waarom is dit?

De belangrijkste redenen zijn: 1. ontkenning, 2. macht is subtiel en daardoor niet goed zichtbaar en 3. we hebben er geen oog voor/denken dat het niet belangrijk is.

 

Ontkenning

 

Macht? Bestaat niet in onze platte samenleving! Wij hebben een hekel aan ‘zonnekoningen’. Iedereen is gelijk, en zelfs als dat niet zo is, houden we hier stug aan vast. Wij geloven als Nederlanders heilig in onze egalitaire samenleving.

Machtsongelijkheid is er gewoon.

Helaas is de werkelijkheid anders: de ongelijkheid tussen arm en rijk neemt toe. Mannen en vrouwen zijn in werkelijkheid helemaal niet zo gelijk als we wel denken. En ook mensen met een kleurtje of een andere (niet-westerse) achtergrond blijken gediscrimineerd te worden en hebben het niet gemakkelijk in onze samenleving van gelijken.

Zelfs in een schijnbaar homogene groep!

Maar zelfs binnen de groep witte, middelbare mannen (nog steeds een meerderheid in werkend Nederland) zijn de verschillen groot. En is dus ruimte voor pikorde en macht. Dit   wordt veroorzaakt door opleiding (wat staat hoger aangeschreven TU Delft of TU Eindhoven), opleidingsniveau (VWO vs VMBO), dialect (Limburgers en Groningers zijn dommer), leeftijd (40 is beter dan 60), etc.

De pikorde en dus macht is alom vertegenwoordigd. Erken dit, praat hierover en leer er mee omgaan.

Macht is vaak heel subtiel en daarover praten is lastig.

Ik heb ooit bij een (platte) netwerkorganisatie gewerkt waar geen hiërarchie was. Klinkt op papier heel mooi en goed. Iedereen is gelijk, ieders inbreng wordt gewaardeerd. Iedereen heeft een rol of een taak. Niemand is iemand anders’ baas. Na de vaagheid van een gemeentelijke organisatie en de strakke rangorde van een logistieke dienstverlener trok deze moderne, vrije manier van werken mij aan. Hier kon ik mijzelf zijn en doen waar ik goed in ben/wat ik leuk vind.

Pesten en uitsluiten gaat ook over macht

Na één jaar ben ik gedesillusioneerd vertrokken. Bij een hiërarchische organisatie  is tenminste helder wie de baas is, maar bij een netwerkorganisatie bleek macht een heel subtiel spel te zijn van pesten, coalities smeden en mensen uitsluiten. Je had een incrowd en hoorde je er niet bij, dan had je pech gehad. De stomme klussen en negatieve beoordelingen waren dan voor jou.

Dit bespreekbaar maken was niet aan de orde: het lag aan jou. Bij zo’n organisatie hoort transparantie en duidelijkheid: dat ontbrak totaal.

Later bleek dat het team waar ik werkte een rotte appel was in een verder gezonde organisatie. Maar mijn geloof in de gelijkwaardigheid van mensen had een behoorlijke deuk opgelopen.

 

Macht is niet zo simpel

Macht is vaak veel subtieler dan we denken. Het gaat meestal niet om een leider die bepaald dat we dingen moeten doen die we niet willen, zelfs tegen onze zin (een bekende definitie van macht). Nee, het gaat vaak om subtiele uitingen van macht, zoals pestgedrag, uitsluiting, negeren, etc. En dit gedrag vinden we op alle niveaus en bij iedereen en is ongrijpbaar.

We hebben een bepaald beeld van macht

 

We zien macht vaak als iets wat alleen van belang is voor mensen die in de politiek zitten of aan de top van de hiërarchische piramide bij een organisatie. Macht is voor gewone mensen niet belangrijk, denken we. Machtspelletjes worden gespeeld door machthebbers, niet door gewone mensen.

Maar helaas klopt dit beeld niet. Iedereen is met macht bezig. 

Zoals ik hierboven al aangeven kan je ook macht uitoefenen door te negeren of te pesten. Als juf een lievelingetje heeft in de klas, is dat een spel om macht uit te oefenen.

 

Taal is een goed machtsinstrument

 

Taal is een uitstekend middel om in- of uit te sluiten, dus om macht uit te oefenen.

Vaktaal is daar een goed voorbeeld van. Begrijp je het niet? Dan hoor je er niet bij. Vaak heel subtiel toegepast.

Als je als nieuw raadslid toetreed tot de wereld van de gemeentepolitiek duizelt het je de eerste maanden: al die afkortingen, juridische taal en regels. Het voelt als een toelatingsexamen. Begrijp je het, dan hoor je er bij.

Als je goede, grappige voorbeelden wilt van de macht van taal dan raad ik je aan om de columns van Japke-D. Bouma in het (of de?) NRC eens te lezen. Zij slaat je om de oren met ridicule taal en gedrag op het werk. Wat dacht je van de synoniemenlijst van Word? Erg grappig en triest om te lezen. In een andere leuke column beschrijft ze een interview met minister Stef Blok en de vrouwtjes.

Macht zit in onze cultuur

 

Ons beeld van macht, waarbij een machthebber mensen iets kunnen laten doen, zelfs tegen hun zin, is té beperkt.

Onze samenleving is doordrenkt van macht. Misschien ben ik er iets te gevoelig voor (misschien ook niet), maar doen alsof het er niet is iets té gemakkelijk. Kijk om je heen en ervaar hoe mensen elkaar beïnvloeden met behulp van taal en kijk hoe de media mensen aandacht geeft of juist niet (waarom komen Wilder en Baudet zo vaak in de pers?).

En als je volgende keer weer een (live) vergadering hebt, observeer iedereen eens: zie wie (subtiele) vormen van macht gebruikt en hoe de pikorde in jouw organisatie of team er uit ziet. Heerlijk om te doen, zeker bij een saaie vergadering.

Oh, en maak geen probleem van macht. Het is er nou eenmaal en iedereen doet het. Observeer, leer en doe. En geniet er van.

Inschrijven voor onze nieuwsbrief

Interessante feiten, weetjes en nieuws over cursussen.

Meest gelezen artikelen

Meest gelezen artikelen