Veel, heel interessante artikelen en online trainingen over politiek, persoonlijke ontwikkeling en nog veel meer.

Hoofdstuk 3

waarom het zo belangrijk is om je omgeving goed te kennen en wie de baas is in de raadszaal.

Wat gaan we doen?

“Waar komt dit nou weer vandaan?” Een kreet die je vast wel een keer gedacht of gezegd hebt. Je denkt dat je alles goed overdacht hebt, alles onder controle hebt en vervolgens gebeurt er iets wat je totaal niet had voorzien.

Laat ik maar meteen met een disclaimer komen: het idee dat je je omgeving kunt controleren is een, euh, illusie. Een onjuist beeld van de werkelijkheid ;).

Maar, een beetje meer aandacht voor je omgeving is in de politiek niet verkeerd. Veel mensen vertonen voorspelbaar gedrag. En dit gedrag is afgeleid van de cultuur. Ken je de cultuur, dan snap je het gedrag beter.

De komende twee hoofdstukken gaan we in op de cultuur en alles wat daar mee te maken heeft. Ik stuur je op een politieke speurtocht, je maakt een sociogram en je gaat je collega’s en jezelf ranken. Daarnaast gaan we het hebben of ethiek en integriteit. Een onderwerp dat ik erg belangrijk vind voor een (aanstaande) politicus.

Introductie Ken je omgeving

 

Voor mij als antropoloog is de raadsvergadering uitermate interessant. De hoogmis van de gemeentelijke politiek. Kijken naar symbolen van macht en ranking, beïnvloedingsstijlen en signalen van culturele verschillen tussen fracties en raadsleden.

Behalve antropoloog ben ik natuurlijk ook politicus. En ik moet bij raadsvergaderingen uitkijken dat ik niet alleen aan het observeren ben, maar ook mijn werk goed doe.

Politiek bedrijven doe je niet alleen in de raadszaal. Als uit je raadsledentest is gekomen dat je een ombudsman/vrouw bent, zul je veel op pad zijn om met mensen te praten en naar ze te luisteren. Ook op andere plekken en manieren heb je contact met mensen. Denk aan sociale media, de krant, inspreekavond, fractievergadering en zo kan ik nog wel doorgaan.

Al deze plekken in kaart brengen samen met de mensen die daar komen en inschatten wat mensen daar van jou verwachten is heel belangrijk om je werk goed te kunnen doen.

Oefening:

Maak een tabel waarin je aangeeft voor wie je het doet. En wat het doel is met dit contact.

Een paar voorbeelden:

1.

Plaats: op straat

Mensen: de ‘gewone’ man/vrouw

Doel: beter begrijpen wat hij/zij vindt van het nieuwe afvalbeleid

Persona: maak hier een ‘echt’ mens van. Gretha is een vrouw van 38. Twee kleine kinderen. Wil wel iets met duurzaamheid doen en wordt door haar kinderen gepusht om minder verpakkingen te gebruiken en minder weg te gooien.

2.

Plaats: sociale media

Mensen: jongeren onder de 25 jaar

Doel: interesse in waar zij mee bezig zijn.

Persona: Leon, 23 jaar. Student. Is totaal niet geïnteresseerd in wat er om hem heen gebeurt. Maar nu hij aan het einde van zijn studie komt ontdekt hij dat er meer in de wereld is dan feesten, meisjes en veel geld verdienen.

3.

Plaats: raadszaal

Mensen: mijn collega-raadsleden

Doel: laten zien waar wij voor staan.

Persona: (zie vorig hoofdstuk over test raadsledenstijl).

 

Deze opdracht krijgt een vervolg in hoofdstuk 5.

In de raadszaal

 

Macht of ranking** is aan de orde van de dag. Overal en altijd. In je gezin, in de familie, op je werk en natuurlijk ook in de politiek. Kijk maar eens rond in jouw raadszaal. Soms gaat het er heel subtiel aan toe. Bijna niet te zien. En soms worden dingen er met grof geweld doorheen gedrukt. Gewoon, omdat het kan.

Mensen in groepen zijn altijd bezig de pikorde te bepalen. En zeg nou niet, daar doe ik niet aan, want dat is gewoon niet zo. Zeker in politieke organisaties (maar niet alleen daar) zijn we er continu mee bezig. We kunnen het alleen zo goed, dat we het niet door hebben.

Bij het krijgen van macht is het belangrijk dat je de culturele regels van het spel goed beheerst. Des te beter je het spel kunt spelen, des te hoger je ranking.

En de beloning van een hoge ranking is, dat je regels mag bepalen!

Mensen lager in de pikorde hebben er alle belang bij om de regels in hun voordeel te veranderen. Terwijl mensen met een hoge rank er juist belang bij hebben dat alles bij het oude blijft.

Dus het voordeel van hoger op de sociale ladder staan is, dat je meer kunt bepalen.

Indien men een cultuur wil veranderen is het dus belangrijk dat deze verandering (ook) aan de top van een organisatie gebeurt. Mensen bovenin de hierarchie kunnen de cultuur van een organisatie veranderen.

 

 

“wie het hoogst staat in de hiërarchie bepaalt de normen en waarden van een cultuur”

 

 

 

Ranking doe je op basis van kenmerken, zoals:

 

  • Je positie (ben je manager of medewerker, ouder of kind)
  • Senioriteit (zowel je leeftijd als het aantal dienstjaren)
  • Kennis (hoogopleid of niet)
  • Netwerkkwaliteiten (wie ken jij en wie kent jou)
  • Geslacht/gender (voor vrouwen gelden vaak andere regels dan voor mannen)
  • Afkomst, huidskleur, taal, etc.
  • Vaardigheden (kan je iets wat anderen niet kunnen en vooral: is het onmisbaar)
  • Communicatievaardigheden en omgevingssensibititeit (weet je waar op een bepaald moment behoefte aan is en kun je dit goed over het voetlicht brengen).

Oefening: Hoe ziet ranking er uit?

Als je net begint als raadslid weet je nog niet hoe de verhoudingen tussen de raadsleden liggen. Je kent de mensen nog niet (goed) en je weet de rangorde nog niet. Onbewust leer je heel snel te doorgronden wie ‘de baas’ is en wie lager in de pikorde staat.

De eerste oefening van dit hoofdstuk gaat hier over.

Zet alle raadsleden van jouw gemeenteraad op volgorde van macht. Misschien lukt niet iedereen, probeer dan in ieder geval een top 10 te maken.

Ben je (nog) geen raadslid, doe deze oefening dan met je familie of je werk in je achterhoofd. Ook onze ministers of politieke partijen kun je ranken.

Opmerking: Nu is het niet zo dat een rangorde een vaststaand ding is en nooit verandert. De rangorde kan afhankelijk zijn van de onderwerpen die aan de orde komen of een moment op de dag of in een cyclus.

Politieke cultuur

 

Wat is cultuur

Over wat cultuur is kan ik een aparte cursus geven. Want elk vakgebied heeft hier zijn eigen idee over. Daarnaast wordt in het dagelijks taalgebruik iets anders onder cultuur verstaan dan in de wetenschap.

Ik geef een aantal voorbeelden:

Cultuur is een linkse hobby – in dit geval betekent cultuur vooral kunst, toneel, etc.

We gaan eerst de structuur van de organisatie veranderen, daarna gaan we werken aan de cultuur – hierbij wordt onder cultuur verstaan: het (ongewenste) gedrag van medewerkers. “Zo doen we dat hier”.

Cultuur zit in de ruimtes tussen de mensen – dit is de cultuur zoals ik het bedoel. Eigenlijk is alles wat je ziet (maar ook wat je niet ziet) is cultuur.

Edgar Schein heeft het over 3 niveaus van cultuur. De onzichtbare niveaus die bestaat uit je wereldbeeld met de daarbijbehorende onuitgesproken overtuigingen en veronderstellingen. Daarboven liggen je onzichtbare waarden en normen. De buitenste schil van het ui is wel zichtbaar: daar zit je gedrag, de artifacten (kunst, gereedschappen, gebouwen, etc.) en de symbolen (christelijk kruis, hamer en sikkel, foto van Koning Willem-Alexander, etc.).

Dit ui-model kan je toepassen op jouw eigen cultuur, maar ook op de cultuur van een organisatie of van een hele groep/land.

Een cultuur is niet een statisch iets. Het verandert continu. Bijvoorbeeld door gedrag van mensen. Na de verkiezingen kan de cultuur van een gemeenteraad totaal veranderen.

het ui-model van Edgar Schein

Een verhaal over cultuur

Het nieuwe college trad na de verkiezingen aan. Nieuwe mensen, nieuwe partijen en veel nieuwe energie. Het oude college was er een van verdeel en heers, machtsspelletjes, wantrouwen en achterdocht. Na een paar maanden merkten de raadsleden dat dit college zijn flair kwijt was en weer op dezelfde manier bestuurde als het vorige college.Soms blijkt ‘cultuur’ zeer hardnekkig te zijn.

 

College en raad beïnvloeden elkaar door op een bepaalde manier met elkaar om te gaan. En dit geldt ook voor de ambtenaren, pers, publiek, etc.

Onderliggende overtuigingen (zie ui-model) kunnen zeer hardnekkig zijn. En de drie niveaus beïnvloeden elkaar. Normen en waarden bestaan soms al jaren en het is lastig om deze te veranderen. Dit heeft ook te maken met de onderliggende veronderstellingen van politici. Die weer gevormd worden door het gedrag van vorige generaties politici. En zo ontstaan patronen die zeer moeilijk en soms geheel niet te doorbreken zijn.

Een remedie (of meer)

 

Laat ik beginnen met te zeggen dat cultuur op zich niet goed of slecht is. Het is er gewoon. Een cultuurverandering (indien je dat zou willen) is niet gemakkelijk voor elkaar te krijgen. Het vraagt een heldere visie, een enorm doorzettingsvermogen (tijd) en een lokkend perspectief (het andere moet beter zijn dan zoals het nu is).

De remedie tegen bijna alles is inzicht. Snappen hoe iets in elkaar zit (in dit geval cultuur) is vaak essentieel om er goed mee om te kunnen gaan.

Kennis van de rol van de gemeenteraad en snappen waar de spanning tussen raad en college (en ambtenaren) vandaan komt werkt verhelderend.

Weten wat jouw beweegredenen, overtuigingen en veronderstellingen (kortom je wereldbeeld) zijn helpt ook. Ik ga er van uit dat je hierover inzicht hebt gekregen in de eerste twee hoofdstukken.

Alleen krijg je niks voor elkaar. Je kunt duwen en trekken wat je wilt, dat gaat niet lukken. Tenzij je een supermens bent. Je hebt dus medestanders nodig. Ga daar naar op zoek

Oefening – Cultuur

Burgemeester Halsema heeft  de afgelopen weken in zwaar weer gezeten, vanwege de demonstratie op de Dam in Amsterdam. Iedereen had commentaar op haar. Ik laat in het midden of het terecht of onterecht is. Waar het mij om gaat is deze opmerking:

De ambtsketen van Halsema stond in een tweet ter discussie: ze had hem verkeerd om. Die hoorde niet onder haar jasje, maar er over. Ik weet niet of het in de wet staat (mag je van mij natuurlijk ook opzoeken). Maar het zette mij wel aan het denken. Waarschijnlijk stamt deze mores nog uit de tijd dat burgemeesters mannen waren en die hadden pakken met colberts aan. Hoe Halsema de keten droeg tijdens de vergadering zie je in dit artikel van Het Parool.

Bedenk voors en tegens voor de volgende stelling: de regels voor het dragen van een ambtsketen voor burgemeester is totaal achterhaald.

  • Welke overtuigingen en waarden liggen er aan jouw antwoorden ten grondslag? (Elk antwoord is goed).

 

  • Wat is de symbolische waarde van deze keten. Ken je meer symbolen in de gemeentepolitiek?

 

Sociale verbanden

 

Cultuur sluit binnen en cultuur sluit uit. Zoals ik hierboven al schreef is cultuur an sich niet goed of slecht. Cultuur is er gewoon (en zit in alles wat je ziet en doet). Wat cultuur wel kan doen is a. een gevoel van verbinding geven en b. mensen uitsluiten.

Als een aantal jonge nerds bij elkaar zitten en nerdgrapjes maken dan zal jij snel het gevoel hebben dat je er niet bij hoort. Dit soort grappen hebben dan ook de functie dat mensen een gevoel van verbondenheid hebben en tegelijkertijd dat anderen er dus niet bij horen.

Daarom zitten jongeren niet meer op Facebook (is voor je moeder). En snappen ouderen niks van Snapchat of Tiktok. Door taal, uiterlijk, symbolen en rituelen kan je mensen dus uitsluiten of juist insluiten.

Als ik in een raadsvergadering zit, voel ik me opgenomen door de cultuur. Maar als mensen de rituele dans (wat een raadsvergadering is) niet snappen, voelen ze zich buitengesloten en haken af.

Politiek zit vol met insidegrappen, geheime rituelen en gebruiken.

Niveau’s van cultuur.

Cultuur kan je op vele niveaus zien.

 

Ten opzichte van andere organisatievormen is de politieke organisatie wel een bijzondere. En in welke raadszaal (statenzaal of tweedekamer) je ook komt je herkent dezelfde principes. Politiek bedrijven is in Nederland overal ongeveer hetzelfde. Dit komt o.a. door ons meerpartijenstelsel. Kijk maar één keer naar een vergadering van het parlement in Engeland en je ziet het verschil. In Nederland zitten veel gemeenteraden aan een ronde tafel om te benadrukken dat iedereen gelijk is.

Verschillende culturen tussen partijen. Dus in Nederland hebben we een gemeenschappelijke basis waarop we politiek bedrijven. Maar de verschillen in cultuur tussen partijen kan enorm zijn. Van partijen die 1 lid hebben (PVV) en dus niet democratisch zijn tot partijen als D66 waar alles bediscussieerd moet worden. Ik moet hierbij opmerken dat structuur en cultuur onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden.

Ook binnen partijen kunnen er subculturen ontstaan (afhankelijk van hoe democratisch en open een partij is). Want elk partijlid neemt zijn/haar eigen achtergrond mee.

Oefening: Sociogram

Hierboven zie je een voorbeeld van sociogram staan. Een sociogram is een goede manier om in één oogopslag inzicht te hebben hoe de sociale verhoudingen in een raad zijn. Wie werkt met wie samen, wie wordt genegeerd (of is niet belangrijk) etc.

Je kunt van een aantal raadsvergaderingen zo’n sociogram maken om te weten hoe het zit.

Tips:

  • Richt je op een aantal mensen
  • Hoe groter de stip hoe hoger in de ranking (zie eerste oefening).
  • Hoe dikker de lijn hoe frequenter het contact.
  • werk met kleur voor een partij

 

De Politieke Speurtocht

 

Om nog beter inzicht te krijgen in de cultuur van je raadszaal (de gemeentepolitiek) kan je de Politieke Speurtocht doen. Je gaat dan aan de hand van een aantal vragen gericht op zoek naar de cultuur van jouw gemeente(raad).

Het is leuk om deze speurtocht in de groep te doen (houd je wel aan de coronaregels die dan gelden). En je kunt mij altijd vragen deze speurtocht te begeleiden.

De speurtocht is optioneel voor deze training. Dus leuk om te doen, maar niet noodzakelijk. Meer weten?

Oefening: Politieke Speurtocht

 

Hierboven staat een link naar de Politieke Speurtocht. Om het je gemakkelijk te maken, kan je in plaats van de speurtocht ook een eenvoudige opdracht maken. Zo krijg je toch inzicht in jullie politieke cultuur.

Zorg dat je het sociogram en de ranking gemaakt hebt. Dat is de basis voor onderstaande oefening.

Doe de oefening tijdens een raadsvergadering, kijk naar een uitzending van een vergadering (staat op elke website van een gemeenteraad) of probeer je een vergadering voor de geest te halen.

Beantwoord dan de volgende vragen:

  • Hoe gaan raad – college – ambtenaren met elkaar om? Formeel, afstandelijk, informeel, vriendschappelijk? Hoe belangrijk is dualisme? Kun je zo bij een ambtenaar op bezoek als raadslid? Of moet dat via wethouder of gemeentesecretaris? Hoe makkelijk kan je een vraag stellen en beantwoord krijgen?
  • Wat is de gemiddelde leeftijd van de raad (en de rest van de organisatie)? Hoe is de verhouding man/vrouw? Wat merk je hiervan?
  • Wie is ‘de baas’ in de raad? wie is de oppositieleider en de coalitieleider en hoe gaan zij met elkaar om? Valt er iemand of een partij echt uit de boot?
  • Wat voor opstelling heeft jullie raadszaal? Waar zitten de wethouders, het publiek? Wat zegt dat over jullie cultuur. Past de opstelling bij de cultuur die jij nastreeft?
  • Hoe worden de inwoners betrokken bij besluitvorming, beleid, etc. ? En hoe normaal is dit?
  • Houd bij je onderzoek ook je eigen gevoel en mening in de gaten. Antropologisch onderzoek kan niet zonder zelfonderzoek. Verwerk dit duidelijk in je cultuurbeschrijving.

Met de antwoorden op deze vragen maak je een cultuurbeschrijving. Dit kan in verhaalvorm, in een tekening, collage etc. En nee, dit is niet kinderachtig maar juist heel inzichtelijk en krachtig.

Dit was een lang hoofdstuk, met veel oefeningen. Inzicht in je omgeving is heel belangrijk. Weten wat er in het gemeentehuis gebeurt als wat er buiten gebeurt maakt jou tot een betere politicus die effectiever kan werken.

We gaan nu door naar hoofdstuk 4 dat vooral over ethiek gaat.

Inhoud Training

- Ken jezelf

1 – Wie ben ik en wat zijn mijn politieke aspiraties.

Ontdek het in het eerste deel van de training. Je doet een aantal oefeningen. Krijgt leesvoer (voor de liefhebber). En socrates himself helpt je op weg.

Een extraatje bij deze les: Politiek kan best veel tijd kosten (en het is verslavend). Als je die tijd niet hebt, hoe kan je dan toch je werk goed doen.

2 – Wat voor politicus ben ik/wil ik zijn

De vraag wat voor soort politicus ben ik en/of wil ik zijn. Daar draait het om in dit deel van de training. Doe de online test om te kijken wat voor politicus je bent en leer waar je uitdagingen liggen.

- Ken je omgeving

3 – Wie is de baas in de raadszaal?

Ken je vrienden en je ‘vijanden’. Met wie heb je te maken, hoe ziet je omgeving eruit en wat heb je hier eigenlijk aan. Na deze lessen zal je omgeving nooit meer hetzelfde zijn.

En hoe zit het met macht, ranking, cultuur en al die zaken waar je mee te maken krijgt als je een groep mensen bij elkaar zet?

Analyseer een raadsvergadering en gebruik daarbij de analysetools die ik voor je heb.

4 – Integere, goede politiek bestaat dat eigenlijk?

Stel dat je de ideale wereld mag ontwerpen, hoe ziet ie er dan uit? En wat heeft dit met politiek te maken? En wat is politiek? En wanneer doe jij het goed?

Ik geef je tips zodat je zelf een politiekmanifest kunt schrijven.

- Communicatie

5 – Met wie communiceer jij eigenlijk en waarom?

Voor wie doe je het eigenlijk allemaal, behalve natuurlijk voor jezelf? En hoe communiceer je dan met die mensen? En welk verhaal vertel je aan wie? En moet dat verhaal een beetje eenduidig zijn?

En welke middelen gebruik je dan om te communiceren?

6 – alles komt samen en nu aan de slag

Oké en nu…… aan de slag. Schrijf jouw verhaal.

Blogs lezen